Meta'ya 25 milyar dolarlık ceza uzlaşan eyaletleri sorgulatıyor

ABD'de eyalet başsavcıları bu yaz Meta ile 17 milyar dolarlık bir uzlaşma açıkladığında, rakam emsalsiz bir tutardı. Ancak New Mexico'daki bir yargıcın geçen hafta verdiği karar bu tutarı geride bıraktı. Yargıç, Meta'nın 2018'deki Cambridge Analytica skandalı ve ilgili olaylar konusunda kullanıcıları yanılttığı iddialarını karara bağlayarak şirketin 25 milyar dolar ödemesine hükmetti.

Benzer iddialar, çocukların çevrimiçi güvenliğine ilişkin uzlaşmayla diğer eyaletlerin çoğunda da çözülmüştü. Bu da akıllara tek bir soru getirdi: Uzlaşan eyaletler daha fazlasını talep etmeli miydi?

Karar ayakta kalırsa denge değişebilir

Sorunun yanıtı, diğer etkenlerin yanı sıra 25 milyar dolarlık kararın Meta'nın hukuki itirazlarına dayanıp dayanmayacağına bağlı. Meta'nın baş hukuk sorumlusu C.J. Mahoney yaptığı açıklamada şirketin istinaf aşamasında kazanacağından emin olduğunu belirtti ve New Mexico'nun davasını "konuşmaya getirilen bir vergi" girişimi olarak niteledi.

Yine de ceza geçerli kalırsa, büyük teknoloji şirketlerinin karşısındakilerin mahkemede sonuna kadar gitme ya da uzlaşmada çok daha yüksek tutarlar isteme iştahı artabilir. Stanford Hukuk, Bilim ve Teknoloji Programı'nda platform düzenlemeleri direktörü Daphne Keller'a göre uzlaşan başsavcılar bu duruma bakıp feragat ettikleri talepler nedeniyle belki bir pişmanlık yaşayacak ve feragat etmedikleri başka neyin kaldığını araştırmaya başlayacak. Keller, bekleyen talepleri olan çok sayıda birey, okul bölgesi ve kabile için kararın cesaret verici olduğunu, agresif biçimde dava sürdürmenin büyük bir ödemeye yol açabileceği umudunu doğurduğunu söylüyor.

Uzlaşmanın kendine göre avantajları vardı

New Mexico'daki 25 milyar dolarlık karar, milyonlarca ihlali kapsıyor; jüri, Meta'nın kullanıcı verilerini nasıl koruduğu ile yanlış bilgi ve nefret söylemini nasıl denetlediği konusunda kullanıcıları yanılttığına hükmetmişti. Diğer eyaletlerin çoğunda bu tür talepler, çocuk güvenliği uzlaşmasının bir bölümünde 459 milyon dolarlık ödemeyle çözüldü. Rakam karşılaştırmada küçük görünüyor.

Buna rağmen uzlaşmanın artıları da vardı. Meta ödemeleri 10 yıla yayacak olsa da, uzlaşma eyaletlere daha fazla kesinlik ve daha hızlı bir ödeme sağladı. Ayrıca gençlerin kullanımına getirilen kısıtlamalar gibi, mahkeme kararıyla almanın daha zor olabileceği ürün taahhütleri de elde edildi. Savunucular, bu önlemlerin uzlaşmanın onayından kısa süre sonra uygulanmasının çocuklara yönelik zararın sürmesini önlemek açısından önemli olduğunu söylüyor. Üstelik diğer eyalet başsavcıları farklı yasalarla ya da farklı kanıtlarla çalışıyor olabilir; bu da New Mexico'dakinden farklı sonuçlara yol açabilir.

Devam eden davalar ve eyaletler arası eşitsizlik

Keller, kararın bir kısmı bile onanırsa uzlaşan eyaletlerin New Mexico'ya kıyasla doların kuruşlarını almış sayılacağını söylüyor. Benzer iddialara sahip bir başsavcı olsaydı uzlaşmaya daha az istekli olacağını, uzlaşsa bile daha fazlasını isteyeceğini ekliyor. Uzlaşmaya katılmayan Florida'nın Başsavcısı James Uthmeier, X'te çok eyaletli uzlaşmanın o zaman da "bir tokat" olduğunu söylediğini, Florida'nın Meta'ya satılmayacağını ve şirketi hesap vermeye zorlayacağını yazdı. Cambridge Analytica taleplerini uzlaşmayla kapatmayan ve davayı mahkemede sürdüren Columbia Bölgesi ise New Mexico'nun başarısının tekrarlanıp tekrarlanamayacağını sınayacak sıradaki yer olabilir. New Mexico'da Meta aleyhine verilen yaklaşık 1 milyar dolarlık ayrı bir karar da, hâlâ dava yürüten taraflar için cesaret verici gelişmeler arasında sayılıyor.

Meta uzlaşmasına katılan başsavcılar kapsanan talepleri bir daha ileri süremese de TikTok, YouTube ve Snap gibi diğer sosyal medya şirketlerine karşı açtıkları davalarda daha fazlasını isteyebilir. Keller'a göre çok sayıda dava olduğundan her birinin böyle bir sonuçla bitmesi gerçekçi değil; çarpanlar o kadar büyük ki Meta iflas ederdi. Ancak bunlardan biri, on ya da elli tanesi büyük ikramiyeyi tutturabilir.

Colorado Üniversitesi Hukuk Fakültesi doçenti Blake Reid ise Kongre'nin büyük teknoloji politikası tasarılarında durağan kalmasına ve Trump yönetiminin teknolojide çoğunlukla daha hafif düzenlemeden yana olmasına dikkat çekerek yaşananları eyalet düzeyinde teknoloji politikasına doğru bir kayma olarak görüyor. Reid'e göre sorun, elli eyaletin kaynaklarının, siyasi dengelerinin, teşviklerinin ve bu ölçekte dava yürütme becerisinin birbirinden farklı olması; Meta aynı Meta olsa da karşısında farklı biçimlerde kırılabilecek elli küçük rakip var. Reid, 25 milyar dolarlık kararın eyaletlerin stratejisini değiştirip değiştirmeyeceğinin kısmen kararın istinafta onanıp onanmamasına ve Meta'nın başka davaları kaybedip kaybetmemesine bağlı olduğunu belirtiyor; öte yandan diğer davadaki uzlaşmanın her başsavcının bu oyunu oynamak istemediğine işaret ettiğini söylüyor.